بايست مىكردند در يك نقطه‌اى بايست كوتاه مىآمدند ، چه جورى بوده كه اين خانواده پدرشان نقيب بنى هاشم بوده طالبى هم بوده اين مقام نقابت به خود سيد رضى هم رسيده و به سيد مرتضى هم رسيده ، امير الحاج هم بودند و امير الحاجّى را ما مىدانيم كه يك موقعيت بسيار مهمى است كه در مكه مسئوليت اداره حجاج را خليفه به عهدهء يك نفرى بگذارد كه از لحاظ مذاق فقهى و حكومتى با آنها موافق نيستند و حكومت آنها را غاصب مىدانند و ناظر بر مظالم هم بودند . هر سه منصب ، منصب‌هاى مهمى است كه به طور عادى به انسانهاى معمولى نمىدهند ، احتياج به سازش يا دليلى ديگر دارد . من يك مقدار روى آن كار كردم . خودم به اين نتيجه رسيدم كه مسئله سازش و امثال آن نبوده ، مسئلهء اجبار خلفا بوده و شرايط زمان جورى بوده كه اينها مىتوانستند اين كار را انجام بدهند ، و اين مهم است ، لا بد در تحقيقاتى كه آقايان كردند ( در يكى از مقاله‌هائى كه بناست اينجا صحبت شود ) بررسى روابط اينها با زمان و عصر خودشان و حكام زمانشان هست . با اشاره عرض كنم چيز جالبى است ، براى خود من جالب بود وقتى كه اطلاعات متفرقه‌ام را با كمى مطالعه يك قدرى تنظيم كردم ديدم خيلى بحث جالبى است كه بايد تعقيب شود . انشاء اللّه بعدا در مناسبت‌هاى ديگر بايد فكرى براى اين بحث بكنيم . آن مقطع تاريخى در تاريخ اسلام بسيار قابل بررسى است مخصوصا از ديدگاه تشيع به نظر مىرسد قرن چهارم كه قرن اعتلاء علمى ، صنعتى ، فكرى ، سياسى ، و به طور كلى تمدن اسلامى است ، قرنى است كه تشيع براى اين قرن شناخته شده بود و روح تشيع و ولاى آل پيغمبر از طريق دانشمندان و مجاهدان در سراسر دنياى اسلامى به صور مختلف نفوذ و حضور داشته كه ما بعد از آن ، اين حضور و نفوذ را نمىبينيم . و اين ، در سايهء مبارزاتى بوده كه ائمه و دوستان ائمه كرده‌اند ، خاندان پيغمبر ، اولاد امام حسن از همهء طبقات‌شان ، اولاد زيد ( زيديه ) و اسماعيليه هر